گاهشماری
از نانشنامه
گاهشماری یکی از شیوههای کشتن وقت است. این تفریح مبتذل خاص طبقهٔ منجمان است و ایشان در تمدنهایی ظهور کنند که به درجهای از ابتذال رسیده باشند. گاهشماری آن باشد که عدهای منجم مفتخور در رصدخانهای بیتوته کنند و روزها به خورشید خیره گشته و شبها گردش اختران و منازل قمر را نظاره کنند و گاه از شدت کسلت ستارگان را بشمارند و گاه نشمارند از این رو آنان را گاهشمار گویند. و چون منجمی به فرط استیصال رسد همهوقتی ستارگان را شمارد پس آنگاه مقامش ترقی کرده و وی را همیشهشمار خوانند (نگا شازده کوچولو).
گاهشماران را وسواسها و علاقههای گوناگون باشد. برخی قمردوستاند و تنها ماه آسمان را نگرند. کار ایشان را گاهشماری قمری گویند. برخی را علاقه به خورشید است. ایشان پیش از نائل شدن به کشفی کور میشوند. تفریح بیهوده و خطرناک ایشان را گاهشماری خورشیدی نامند. بعضی نیز به علت نامنظم بودن دورههای خواب و بیداریشان گاهی به این و گاهی به آن میپردازند و شمسی‐قمری میشوند. جهودان از این دستهاند.
میان گاهشماران در هیچ امری اجماع نباشد و سالهاست که خلایق را بازی دادهاند. از جمله در تعیین اول ماه محرم برای تدقیق عاشورا و اول ماه اسفند برای اطمینان از درست گرفتن خمسهٔ مسترقه.
[ویرایش] گاهشماری در ایران
گاهشماری در ایران به دستور عمر خیام چامهسرای بیکار ایرانی شروع شد. او که اعتقاد داشت زرتشت بعد از ۲۸۲۰ سال رجوع خواهد کرد و در ۳۳ سال دنیا را به کثافت خواهد کشید، با مراجعه به دعانویس و احضار روح احمد بیرشک برای خودش کاری کرد که خورشید از این عددها در چرخیدن به دور زمین استفاده کند. دو تن از جهودان بنام در کتاب محاسبات تقویمی یا شیوههای برای تلف کردن وقت روح مرحوم خیام را به این خاطر ستودهاند. احمد بیرشک هم بعدها ادعا کرد که این فرمول را خیام خودش به او رسانده است.
پس از خیام چنگیز خان، فرزند سوم تیمور، به ایران آمد و گاهشماری را برای خودش خانی کرد. به این معنی که هر یک از خانها هر کاری که میخواست میتوانست در مورد تقویم بکند. مثلاً در قزوین نام پسران مورد علاقهٔ حاکم قزوین را برای ماهها استفاده کردند و در ترکمنستان نام خواهر و مادر پادشاه را روی گلها گذاشتند.
در دوران جدید و پس از افتتاح شورای نگهبان، سید حسن تقیزاده تقویم ایران را برای خودش درست کرد. او قانون چنگیز خان و فرمول خیام را عوض کرد و بهجای آن نوشت «سال کماکان سال شمسی حقیقی». با این کار تقویم ایران دقیقترین تقویم دنیا پس از تقویم هفتروزهٔ آفرینش شد و در ۴ سنکتریلیون سال یک روز انحراف به چپ دارد.
در تقویم تقیزاده که منجمین دهن خودشان را در تدوین و تبلیغ آن سرویس کردند، تقیزاده خمسهٔ مسترقه را از زرتشتیان هند دزدید و داد به مسلمانان ایران. تقیزاده سه حرف آخر «اسفندارمذ» را هم که «مُذِر» بود نگه داشت برای خودش که بعدها ایرج ملکپور آنها را دزدید برای خودش که در نتیجهٔ آن مدتی صاحب تقویم شد و با آن کاری میکرد که تولد پسرش هیچوقت به چهارشنبه سوری نیافتد.
در حال حاضر در ایران بازی با تقویم از کارهای خطرناک محسوب میشود و ادارهٔ آتشنشانی به کسانی که دسترسی به روح مرحوم خیام ندارند توصیه کرده است از دکتر رضا منصوری استفاده کنند.
